Η λαίμαργη αγέλη του Γιάνους Βόιτσικ

Μουντιάλ 1986 και η Πολωνία θα γνωρίσει τη συντριβή, με 4-0, από τη Βραζιλία στους «16». Είναι το τέλος για μία σπουδαία ομάδα με τον αρχηγό της Ζμπίγκνιεφ Μπόνιεκ να κάνει την προφητική δήλωση, που έμεινε ως η κατάρα του Μπόνιεκ. «Η Πολωνία θα κάνει τουλάχιστον 16 χρόνια για να προκριθεί σε Μουντιάλ». Ήταν μια περίοδος αγωνιστικής κρίσης για την εθνική Πολωνίας, με συνεχόμενες αποτυχίες που έκαναν ακόμα και τους σπίκερ να δηλώνουν πως όλα θα ήταν καλύτερα αν δεν είχαν μεταδώσει τους αγώνες της. Πάντα κάτι έφταιγε. Μία κόκκινη κάρτα, η λάσπη στο γήπεδο, η ατυχία. Στις 3 Ιουνίου του 1989 η Πολωνία θα γνωρίσει ακόμα μία ήττα, απ’ την Αγγλία για τα προκριματικά του Μουντιάλ του ’90, και την επόμενη μέρα, στις εκλογές, το κυβερνών κομμουνιστικό κόμμα θα γνωρίσει την ήττα, με την Πολωνία να γίνεται Δημοκρατία.

Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες άλλαξαν αμέσως και οι ΗΠΑ και η Δύση έγιναν παράδειγμα για τον λαό. Τότε μπαίνουν στο παιχνίδι οι τρεις άνθρωποι που θα αλλάξουν τα πάντα. Ο «παλιός» Χένρικ Λόσκα, ο άνθρωπος που ήξερε το παιχνίδι και θα σχεδίαζε το σύγχρονο πλάνο, δουλεύοντας από το δεύτερο επίπεδο της ιεραρχίας, την Ολυμπιακή Ομάδα. Ο Ζμπίγκνιεφ Νιέμζισκι, επιχειρηματίας της χρονιάς με το βλέμμα στραμμένο προς την Αμερική, θα έβαζε χρήματα, και φυσικά ο νέος, ανερχόμενος και σκληρός Γιάνους Βόιτσικ θα αναλάμβανε την ομάδα με στόχο την πρόκριση για την Ολυμπιάδα της Βαρκελώνης. Την πρώτη δηλαδή που θα έπαιρναν μέρος οι ομάδες Κ23.

Οι πιο ταλαντούχοι παίκτες της χώρας άρχισαν να δουλεύουν πάνω σε ένα σύγχρονο πλάνο που θα το ζήλευαν ακόμα και οι επαγγελματικές ομάδες του εξωτερικού. Σε μία εποχή που στην Πολωνία ήταν πιο εύκολο να βρεις ένα ΑΚ47 από ένα ζευγάρι adidas οι νεαροί ποδοσφαιριστές είχαν πολύ καλό μισθό, τον καλύτερο αθλητικό εξοπλισμό και το πιο προηγμένο πρόγραμμα προπόνησης. Υπήρχαν medicine balls, μηχανήματα που μετρούσαν τους καρδιακούς παλμούς, data (για την εποχή), ακόμα και ένα τέρμα με φωτοκύτταρα που μετρούσε τη δύναμη των σουτ. Αυτό βέβαια δεν κράτησε πολύ καθώς το διέλυσε με ένα βολέ ο επιθετικός Κοβάλτσικ.

Ο Βόιτσκικ είχε αντιγράψει το 3-5-2 των Γερμανών, ένα σύστημα που η δύναμη, η ένταση και φυσικά η άριστη τεχνική κατάρτιση των παικτών του μπορούσε να το εκτελέσει άριστα και με αυτό -την ώρα που οι νεαροί παίκτες με τις χαίτες και τα μουστάκια τους γινόταν είδωλα για τα κορίτσια της χώρας- θα έμπαινε στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα νέων, σε έναν πολύ δύσκολο όμιλο με Αγγλία, Ιρλανδία και Τουρκία.

Η πορεία θα ξεκινήσει με ένα μεγάλο διπλό επί της Αγγλίας με 0-1, θα συνεχιστεί με τ0 2-0 με την Ιρλανδία, στην πρώτη συμμετοχή του Κοβάλτσκικ (με γκολ και ασίστ) και θα ολοκληρωθεί με 6 νίκες, έχοντας γκολ 10-2. Η ομάδα με αστέρια τους Γιουσκόβιακ, Κοσέλα, Γιάλοχα, Μπρζέτσκ και φυσικά τον Κοβάλτσκικ είχε ξεπεράσει σε δημοφιλία ακόμα και την πρώτη ομάδα, με τον Βόιτσικ να κερδίζει το Βραβείο του Προπονητή της χρονιάς. Ήταν μία ομάδα με σπάνιο ταλέντο, που είχε δεθεί με ισχυρούς δεσμούς φιλίας, και στη φάση των νοκ-άουτ με τη Δανία θα έπαιρνε μία εύκολη πρόκριση. Έτσι πίστευαν τουλάχιστον οι ίδιοι.  Η ομάδα ταξίδεψε για το Άαλμποργκ με τσάρτερ και με μία έπαρση που δεν πρέπει να ακολουθεί ποτέ καμία ομάδα. Οι Δανοί άνοιξαν το σκορ στο 10′, σε μία φάση που τραυματίστηκε ο βασικός τερματοφύλακας, με τον άπειρο Ονίσκο να παίρνει θέση, και τελείωσαν το ματς με μία καθαρή νίκη με 5-0, σε μία αναμέτρηση που ο κακός καιρός έπαιξε κι αυτός το ρόλο του στη μετάδοση. Την ώρα που η Πολωνία γνώριζε την συντριβή, οι φίλοι της, ευτυχώς,  αντί να βλέπουν στις τηλεοράσεις τους το παιχνίδι έβλεπαν ένα βίντεο με κύκνους να κολυμπούν υπό τους ήχους κλασικής μουσικής και την κλασική λεζάντα «συγγνώμη για τη διακοπή».

Η ευφορία είχε μετατραπεί σε ένα σαρωτικό αίσθημα ήττας με το μέλλον αυτών των σπουδαίων ταλέντων να φαντάζει δυσοίωνο. Ήταν ένα παιχνίδι όπου όλα είχαν πάει λάθος. «Ήταν κάτι το μεταφυσικό» θα πει χρόνια μετά ο Ονίσκο. Ένας τερματοφύλακας που είχε δεχθεί 4 γκολ στο γήπεδο της Άαλμποργκ, σε ένα γήπεδο που δεν γνώρισε ποτέ ξανά την ήττα τα 11 χρόνια που αγωνίστηκε επαγγελματικά στο πρωτάθλημα της Δανίας. Κι όμως, η τύχη, έπαιξε ένα τρελό παιχνίδι και έδωσε ουσιαστικά την πρόκριση στην Πολωνία. Η Σκοτία απέκλεισε την Γερμανία, που ήταν το μεγάλο φαβορί, και επειδή δεν μπορούσε να κατέβει ως ανεξάρτητη στους Ολυμπιακούς Αγώνες, ουσιαστικά άνοιξε μία ακόμα θέση. Η Πολωνία (με το 6/6 του ομίλου) θα ήταν αυτή η ομάδα, αρκεί να μην έχανε από τους Δανούς στη ρεβάνς. Σε ένα πολύ αγχωτικό παιχνίδι η Δανία προηγήθηκε με 0-1, με απευθείας εκτέλεση φάουλ, αλλά το γκολ του σπουδαίου επιθετικού Άντζεϊ Γιουσκόβιακ έγραψε το τελικό 1-1 και έδωσε την πρόκριση. Ο στόχος είχε επιτευχθεί, έστω κι απ’ το «παράθυρο», και η Πολωνία θα βρισκόταν σε ένα μεγάλο τουρνουά με μοναδικό σκοπό το μετάλλιο. Οι δυσκολίες όμως δεν είχαν εγκαταλείψει την ομάδα.

Λίγες μέρες πριν την αναχώρηση για την πρωτεύουσα της Καταλονίας η είδηση ότι τρεις παίκτες της Πολωνίας ήταν θετικοί σε έλεγχο ντόπινγκ έσκασε σαν βόμβα στον Τύπο. Το όριο της τεστοστερόνης ήταν το 6 και οι τρεις παίκτες ξεπερνούσαν το 8 ενώ ακόμα 4 παίκτες άγγιζαν το 5.5. Κανένας δεν γνώριζε τίποτα από τους ποδοσφαιριστές και η Ομοσπονδία άφησε να εννοηθεί ότι κάποιος από την ομάδα είχε δώσει ουσίες σε κάποιους (ή και σε όλους) χωρίς αυτοί να το γνωρίζουν. Όλοι περίμεναν τον δεύτερο έλεγχο και ήταν -σχεδόν- σίγουρο ότι κάποιοι δεν θα ταξίδευαν. Τελικά ο δεύτερος έλεγχος έβγαλε μηδενικά ποσοστά, κάτι που -μεταξύ μας- δεν είχε καμία λογική. Τελικά το σκάνδαλο μάλλον είχε καλυφτεί με ακόμα ένα σκάνδαλο και όλοι οι παίκτες έφτασαν στη Βαρκελώνη πανέτοιμοι για το πρώτο παιχνίδι απέναντι στο αδύναμο Κουβέιτ.

Η αναμέτρηση εξελίχθηκε σε επίδειξη δύναμης, ποδοσφαιρικά και σωματικά, με τους Πολωνούς να επικρατούν με 2-0, με 2 γκολ του Γιουσκόβιακ, έχοντας δείρει ανελέητα τους αντιπάλους τους. Επόμενο παιχνίδι με την Ιταλία. Μια ομάδα που είχε έρθει για να πάρει μετάλλιο. Η Πολωνία θα ανοίξει το σκορ στο 4′ με τον Γιουσκόβιακ μετά από μία τρομερή κούρσα 40 μέτρων του Κοζμίνσκι και μια διαγώνια σέντρα που τρύπησε το φημισμένο διαγώνιο μπλοκ των Ιταλών. Οι Ιταλοί εκνευρίστηκαν, το παιχνίδι δεν τους έβγαινε και άρχισαν τα σκληρά μαρκαρίσματα. Το παιχνίδι θα λήξει με 3-0 με την Ιταλία να το τελειώνει με 9 παίκτες. Αυτό ήταν το turning point της ομάδας του Βόιτσικ που προκρίθηκε ως πρώτη μετά και το 2-2 με τις ΗΠΑ. Στους «8» το αδύναμο Κατάρ θα γνωρίσει και αυτό την ήττα με ένα επαγγελματικό 2-0 με την Αυστραλία να περιμένει τους Πολωνούς στα ημιτελικά.

Ο Βόιτσικ μιλούσε συνέχεια για το σύνολο. Για την κοινωνική μηχανική της δικής του ομάδας. Η επιλογή των παικτών, η τακτική, το καλό κλίμα, ήταν όλα εκεί. Οι πιο παλιοί έλεγαν ότι εκείνη η ομάδα θυμίζει την ομάδα του Γκόρσκι του 1974. Μια λαίμαργη αγέλη νεαρών λύκων που ήθελαν να κατασπαράξουν τους πάντες έχοντας και έναν παίκτη, τον Γιουσκόβιακ, που ήταν η επιτομή του σύγχρονου επιθετικού. Ψηλός, δυνατός, γρήγορος, με τρομερή τεχνική και το χάρισμα να σκοράρει τόσο με το κεφάλι όσο και με τα δύο πόδια. Όλα αυτά τα γράφω επειδή η Πολωνία επικράτησε της Αυστραλίας με 6-1 κάνοντας το τέλειο παιχνίδι και φτάνοντας -επιτέλους- στο μετάλλιο. Ό,τι και να γινόταν στον τελικό με την Ισπανία η ομάδα του Βόιτσικ θα ήταν επιτυχημένη και θα επέστρεφε στη χώρα της γεμάτη από υπερηφάνεια.

Η φασαρία των 100.000 -ως επί το πλείστων- Ισπανών ήταν εκκωφαντική, με την Ισπανία των Γκουαρδιόλα και Λουίς Ενρίκε, να είναι δικαίως το μεγάλο φαβορί. Μιλάμε άλλωστε για δύο παίκτες που ήταν βασικοί σε Μπαρσελόνα και Ρεάλ Μαδρίτης και για μία γεμάτη ταλέντο ομάδα που έπαιζε και στην έδρα της. Οι Πολωνοί γνώριζαν ότι αν άντεχαν στην πίεση των πρώτων 25-30 λεπτών και δεν δέχονταν γκολ τότε -και μόνο τότε- θα είχαν ελπίδες για το χρυσό. Το σενάριο κύλησε ιδανικά. Η Ισπανία πίεσε, έκανε αρκετές κλασικές ευκαιρίες, κι όμως πήγε στα αποδυτήρια με 0-1 με το γκολ του Κόβαλτσικ από το 45ο λεπτό. Στο ημίχρονο το Καμπ Νου άρχισε να δονείται από τις ιαχές για την είσοδο στο γήπεδο του Βασιλικού ζεύγους. Για την ιστορία, το ζεύγος έκανε την εμφάνισή του μόνο στα αθλήματα που η Ισπανία είχε σίγουρο το χρυσό μετάλλιο και αυτό ήταν κάτι που πείσμωσε κι άλλο τους παίκτες του Βόιτσικ. Η Ισπανία θα κάνει ένα τρομερό β’ ημίχρονο, βγάζοντας στο γήπεδο την τεράστια ποιότητά της, και θα φτάσει στην ανατροπή με τα γκολ των Αμπελάρδο και Κίκο. Εκεί που όλοι περίμεναν ότι όλα είχαν τελειώσει ο Στάνιεκ θα ισοφαρίσει, με πλασέ εντός της περιοχής,  στο 80′ και ξαφνικά σιγή στο Καμπ Νου. Η Πολωνία άρχισε να το πιστεύει περισσότερο, η Ισπανία να αγχώνεται, κι εκεί που όλα έδειχναν παράταση, μετά από μία φάση διαρκείας και ασυνεννοησίας, πάλι ο Κίκο θα γράψει το 3-2 στις καθυστερήσεις, χαρίζοντας το χρυσό στους οικοδεσπότες. Τα πάντα είχαν τελειώσει και το χρώμα του μεταλλίου είχε ξεθωριάσει δίνοντας στο χρυσό μία ασημένια απόχρωση.

Η Πολωνία μπορεί να έφυγε ηττημένη, αλλά όχι αποτυχημένη, καθώς αυτό το μετάλλιο ήταν το πρώτο για το ποδόσφαιρο της χώρας, 10 χρόνια μετά την 3η θέση στο Μουντιάλ του 1982, και τελευταίο μέχρι και σήμερα. Εκείνος ο αγώνας ήταν ο τελευταίος για την παρέα του Βόιτσικ που οι περισσότεροι βρέθηκαν σιγά-σιγά στην πρώτη ομάδα χωρίς να γνωρίσουν ξανά κάποια επιτυχία σε επίπεδο εθνικών ομάδων.

Η Εθνική Πολωνίας συνήθως πηγαίνει στα μεγάλα τουρνουά και αυτός είναι και ο σκοπός της και για το Μουντιάλ του ’26. Η ομάδα του Γιαν Ούρμπαν θα αγωνιστεί σε μονή αναμέτρηση με την Αλβανία και αν κερδίσει θα αντιμετωπίσει τον νικητή του ζευγαριού Ουκρανία – Σουηδία για ένα χρυσό εισιτήριο για τα γήπεδα της Αμερικής. Για να τα καταφέρει, σίγουρα θα χρειαστεί αρκετή από την ψυχολογία που διέθετε εκείνη η χαιτοφόρα αγέλη που αγωνίστηκε στα γήπεδα της Ισπανίας.