Ο Ρόμπσον, το 3-5-2 και το δράμα του «Γκάζα»

Το καλοκαίρι του 1990 η εθνική Αγγλίας ταξίδεψε για το Παγκόσμιο Κύπελλο της Ιταλίας με μία ομάδα με πολύ ταλέντο και ακόμα περισσότερα όνειρα. Οι οπαδοί θα στήριζαν φανατικά την ομάδα, όπως συνηθίζουν, τα μίντια δεν είχαν εισέλθει ακόμα στη ζώνη της «ανθρωποφαγίας» των ετών που ακολουθήσαν και το κλίμα ήταν αρκετά καλό. Γενικά φυσούσε ένας αρκετά αισιόδοξος αέρας κάτι που το έδειχνε και το τραγούδι των New Order «World in Motion». Ένα μοντέρνο τραγούδι που σε αυτό είχε ραπάρει και ο νέος αστέρας της ομάδας, ο Τζον Μπαρνς.

Ο εξτρέμ της Λίβερπουλ δηλαδή που έδειχνε ότι θα εξελιχθεί σε νέο παγκόσμιο είδωλο και ένας ποδοσφαιριστής που συνδύαζε άριστα την αλεγκρία με την άριστη κατανόηση της τακτικής. Εκείνη η διοργάνωση θεωρείται ως αυτή που έφερε πολλές μεγάλες αλλαγές στην τακτική και οι Άγγλοι δε θα μπορούσαν να μείνουν ασυγκίνητοι παίζοντας σε μία χώρα που -εκείνη την περίοδο- είχε κάνει την τακτική πραγματική επιστήμη, αφήνοντας πίσω τους το πατροπαράδοτο τρίπτυχο των προηγούμενων διοργανώσεων «Έχουμε εξαιρετική ομάδα – ήρθαμε να το πάρουμε – συγγνώμη». 

Η Αγγλία μπήκε στη διοργάνωση μένοντας στο 1-1 με την Ιρλανδία, παίζοντας το κλασικό κι αγαπημένο 4-4-2. Στο επόμενο παιχνίδι τα «λιοντάρια» θα αντιμετώπιζαν τους πρωταθλητές Ευρώπης Ολλανδούς, έχοντας στο μυαλό πως σε περίπτωση ήττας η πρόκριση θα δυσκόλευε σε μεγάλο βαθμό. Ο Μπράιαν Ρόμπσον, ο Λίνεκερ και ο Γουόντλ συναντήθηκαν στα κρυφά, όπως λέει ο μύθος, με τον προπονητή Μπόμπι Ρόμπσον και αποφάσισαν ότι θα έπρεπε να δοκιμάσουν το 3-5-2. Ήταν μία διάταξη που θα έκανε την ομάδα πιο ισορροπημένη και θα της έδινε καλύτερη κάλυψη απέναντι τους Ολλανδούς. Ο Μαρκ Ράιτ, κεντρικός αμυντικός της Ντέρμπι, ήταν ο παίκτης που πήρε τον κομβικό ρόλο για να παίξει ανάμεσα στους Μπούτσερ και Γουόκερ. Η αλήθεια ήταν πως ο Ρόμπσον είχε πάντα στο μυαλό του κι άλλα πράγματα εκτός του 4-4-2, κάτι που το είχε δείξει από το Παγκόσμιο Κύπελλο του ’86 αλλά για μεγάλη μερίδα των Άγγλων εκείνη η κίνηση θεωρείται ακόμα κοσμοϊστορικό γεγονός. 

Εκείνη η πεντάδα στο κέντρο έδωσε την ευκαιρία στον Πολ Γκασκόιν να δείξει για τι ήταν ικανός, έχοντας έναν αρκετά πιο ελεύθερο ρόλο. Ο Ρόμπσον λάτρευε τον «Γκάζα» από μικρή ηλικία και μελετούσε το παιχνίδι του για χρόνια. Ήξερε όσο λίγοι για όλα αυτά που μπορούσε να κάνει με την μπάλα, ήξερε όμως και για όλα εκείνα που μπορούσε να μην αντέξει ο περίεργος χαρακτήρας του, ειδικά σε συνθήκες πίεσης. Στο Γιούρο του 1988 ο Φαν Μπάστεν είχε διαλύσει τους Άγγλους σκοράροντας χατ-τρικ, στο 4-4-2 των Άγγλων. Με το 3-5-2 οι Φαν Μπάστεν και Γκούλιτ πίεζαν τους δύο στόπερ με τον Ράιτ να μένει ελεύθερος. Αυτή η ανισορροπία δημιούργησε ένα ρήγμα στον άξονα δίνοντας στον Γκασκόιν το χώρο για να βγάλει τις αρετές του. Όπως έχει παραδεχτεί ο άνθρωπος που λειτουργούσε σαν πατέρας για τον Γκασκόιν εντός (και εκτός) γηπέδου, ο σπουδαίος Γκάρι Λίνεκερ: «Σε εκείνο το παιχνίδι συστήθηκε στο κοινό ως παίκτης παγκόσμιας κλάσης». Και είχε απόλυτο δίκιο.

Η Αγγλία έμεινε στο 0-0 (της ακυρώθηκαν και δύο γκολ ως οφσάιντ) και είχε στο χέρι της πλέον την πρόκριση απέναντι στην Αίγυπτο. Στα άσχημα, ο τραυματισμός του Μπράιαν Ρόμπσον. Ο αρχηγός της Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ είχε αγωνιστεί με ένεση για τραυματισμό στο δάχτυλο του ποδιού και έφυγε ξανά τραυματίας με θλάση στον αχίλλειο τένοντα. Ο Ρόμπσον δεν μπορούσε καλά-καλά να περπατήσει με το πάθος του όμως για να αγωνιστεί να τον οδηγεί ακόμα και στο να πληρώσει (με δικά του έξοδα) μία 75χρόνη θεραπεύτρια, την Όλγα Στρίνγκφελοου, για να τον κάνει καλά. Η Όλγα δεν τα κατάφερε και ο Ρόμπσον δεν μπόρεσε να αγωνιστεί. Στη συνέχεια η Όλγα επέστρεψε στην Αγγλία και λίγο αργότερα έχασε το δίπλωμά της επειδή πιάστηκε να οδηγεί μεθυσμένη. «Πίνω βότκα για να αντέχω στη δουλειά» θα πει στο δικαστήριο, συμπληρώνοντας «Αν το έκανε και ο Ρόμπσον, ίσως να ήταν καλύτερα». 

Η Αγγλία θα επιστρέψει στο 4-4-2 και θα επικρατήσει με 1-0 επί της Αιγύπτου με σκόρερ τον Μαρκ Ράιτ παίρνοντας και την 1η θέση του ομίλου. Επόμενος αντίπαλος το Βέλγιο στους «16» με τον Ρόμπσον να επιλέγει και πάλι το 3-5-2. Η αναμέτρηση θα μείνει στην ιστορία για το ξύλο που δέχτηκε ο Γκασκόιν αλλά και για την φάση που έκρινε την πρόκριση. Με το παιχνίδι στο 0-0, να έχει οδηγηθεί στην παράταση, ο Γκάζα θα κάνει μία κούρσα 30 μέτρων πριν κερδίσει φάουλ έξω από την περιοχή. Θα το εκτελέσει ο ίδιος. Μία τέλεια ζυγισμένη λόμπα για τον Ντέιβιντ Πλατ, που με ένα άψογο βολέ θα νικήσει τον Βέλγο κίπερ, θα γράψει το τελικό 1-0 στο 119′, και θα χαρίσει την πρόκριση.

Εκεί περίμενε τους Άγγλους η έκπληξη της διοργάνωσης. Το Καμερούν του Ροζέ Μιλά. Μία ομάδα με πολύ ταλέντο που είχε γίνει γνωστή για τους πανηγυρισμούς των παικτών της, που έπαιζε όμως ένα συνδυασμό άναρχου και σκληρού ποδοσφαίρου που ήταν δύσκολο να νικηθεί. Το 3-5-2 θα επιστρέψει για τους Άγγλους μέχρι και το 65′ όταν και θα μείνουν πίσω στο σκορ (με 2-1) με το γκολ του Οκέκε. Ο Ρόμπσον θα βγάλει τον λίμπερο και θα περάσει στη θέση του τον Τρέβορ Στίβεν. Έναν ιδιαίτερα σκληρό και πολυθεσίτη ποδοσφαιριστή που είχε αφήσει την Έβερτον για τους Ρέιντζερς. Η δεξιά πτέρυγα των Άγγλων θα αρχίσει να βγάζει φωτιές και με τα δύο εύστοχα πέναλτι του Λίνεκερ θα έρθει η πρόκριση. Το πρώτο στο 83′ στέλνοντας το ματς στη παράταση και το δεύτερο στο 105′. 

Σημαντική λεπτομέρεια: στην τελευταία προπόνηση των Άγγλων πριν από το παιχνίδι με το Καμερούν κάποιος από το προπονητικό team της Αγγλίας είχε εντοπίσει έναν Καμερουνέζο κατάσκοπο. Ο Ρόμπσον ζήτησε από τους συνεργάτες του να μη το κάνουν θέμα και να συνεχίσουν την προπόνηση. Με το τέλος της προπόνησης ο Λίνεκερ, που συνήθιζε να εκτελεί μερικές δεκάδες πέναλτι, άρχισε να κάνει το ίδιο, μόνο που εκείνη τη μέρα ο προπονητής του τού ζήτησε να τα εκτελεί όλα αριστερά. Όπως και έκανε. Το πρώτο πέναλτι, για το 2-2, το εκτέλεσε δεξιά, με τον κίπερ του Καμερούν να πέφτει αριστερά. Το δεύτερο πέναλτι, για το 3-2, το εκτέλεσε στο κέντρο, με τον κίπερ να πέφτει δεξιά. Το κόλπο είχε πιάσει και το Κάμερούν είχε ηττηθεί κι από το δικό του «κλέψιμο».

Το παιχνίδι των ημιτελικών απέναντι στη Δυτική Γερμανία έφερε στην επιφάνεια πολλά από την κόντρα των δύο χωρών με τις πάντα γλαφυρές (και γραφικές) φυλλάδες στο Ηνωμένο Βασίλειο να θυμούνται ιστορίες ακόμα κι από τον Α’ και Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. «Έχουμε ισάξια ομάδα με αυτούς και την ευκαιρία να δείξουμε πως ένα μικρό νησί μπορεί να υπερασπιστεί τον κόσμο ενάντια στον γερμανικό επεκτατισμό». Μη γελάτε. Αυτό είχε όντως γραφτεί. Όλοι έδειχναν πανέτοιμοι για πόλεμο και έγινε αυτό που -πάνω κάτω- όλοι περίμεναν. Ένα από τα καλύτερα παιχνίδια στη μέχρι τότε ιστορία των Παγκοσμίων Κυπέλλων και το καλύτερο εκείνης της διοργάνωσης (όχι επειδή το γράφουμε εμείς αλλά επειδή το έγραψε η FIFA). 

Ο Μπεκενμπάουερ θα κάνει τρεις σημαντικές αλλαγές στην ενδεκάδα των Γερμανών. Θα επαναφέρει τον Φέλερ, δίπλα στον Κλίνσμαν, και θα βάλει τους Χέσλερ και Τον στις θέσεις των Λιμπάσκι και Μπάιν, την ίδια ώρα που ο Ρόμπσον, που έχει χάσει και τον Μπαρνς, θα ξεκινήσει τον Μπίρντσλι που έδειχνε να ταιριάζει πολύ με τον Λίκεκερ. Φυσικά και οι δύο ομάδες είχαν παραταχθεί με τριάδα στην άμυνα, με τους Γερμανούς να παίζουν ένα πιο παραδοσιακό 3-5-2 απέναντι σε ένα πιο ευέλικτο 3-5-1-1 των Άγγλων με τον Γκασκόιν να κινείται παντού. Το παιχνίδι τα είχε όλα. Σκληρά μαρκαρίσματα, από ένα γκολ, περίτεχνες ενέργειες και άφθονο δράμα. Τα γκολ των Μπρέμε και Λίνεκερ οδήγησαν το παιχνίδι στην παράταση (τρίτη σερί για τους Άγγλους) όπως είχε συμβεί και το 1966, όπως είχε συμβεί και το 1970 απέναντι σε Γερμανούς. Στην παράταση, και συγκεκριμένα στο 100ο λεπτό, γράφτηκε μία από τις γνωστές στιγμές της διοργάνωσης.

O Γκασκόιν θα υποδεχτεί την μπάλα στο κέντρο και θα κινηθεί αριστερά. Για μία στιγμή θα χάσει τον έλεγχο και για να την επανακτήσει θα κάνει υπερέκταση του ποδιού του. Ο χρόνος θα παγώσει και το πόδι του θα βρει τον Μπέρτχολντ. Ο διαιτητής εντελώς κυνικά, και σωστά, θα του δείξει την κίτρινη κάρτα, κάτι που σήμαινε ότι ο νέος μεγάλος αστέρας του αγγλικού ποδοσφαίρου θα έχανε τον τελικό, αν φυσικά η Αγγλία έφτανε εκεί. Ο Λίνεκερ σε μία iconic στιγμή θα κάνει νόημα προς τον πάγκο «να τον προσέχετε» τους δείχνει, ξέρει άλλωστε όσο λίγοι την ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση του φίλου και συμπαίκτη του, αν και λογικά εννοούσε «να τον προσέχετε για πάντα». Οι Άγγλοι δεν το κατάφεραν ποτέ, ούτε αυτό.

Ο Γκασκόιν θα δώσει ό,τι είχε στη συνέχεια με το παιχνίδι να οδηγείται στην παράταση και την Αγγλία να γνωρίζει την ήττα με 4-3 με τον Ρόμπσον να επιλέγει να τον αφήσει εκτός των εκτελεστών. Την ίδια ώρα θα ξεσπάσουν σοβαρά επεισόδια σε πολλές πόλεις της Αγγλίας από χούλιγκανς.

Εκείνη η διοργάνωση θεωρείται, κι ας μην έφερε το τρόπαιο, το turnig point που έδωσε ξανά στην Αγγλία την χαμένη της υπερηφάνεια. Οι 100.000 άνθρωποι που είχαν υποδεχτεί άλλωστε την ομάδα, μετά από ήττα, είναι μία εικόνα που μιλάει από μόνη της. Στο πρόσωπο του Γκασκόιν οι Άγγλοι είχαν βρει τον νέο τους ήρωα. Τον δικό τους Μαραντόνα όπως έλεγαν. Τελικά ο δικός τους Μαραντόνα δεν κατάφερε ποτέ να νικήσει, έστω να ελέγξει, τα πάθη του, όπως ο Ντιέγκο, και έκανε μία καριέρα με πολλά και μεγάλα σκαμπανεβάσματα και ακόμα πιο πολλές καταχρήσεις. Έξι χρόνια αργότερα, με την Αγγλία πανέτοιμη και τον «Γκάζα» στις τελευταίες του μεγάλες εμφανίσεις η Αγγλία θα αποτύχει ξανά. Πάλι από τους Γερμανούς. Πάλι στα πέναλτι. Η γνωστή ρήση του Λίνεκερ θα υπογράψει το δράμα με τους Άγγλους να συνεχίζουν ακόμα και σήμερα, στο Μουντιάλ του 2026, να ψάχνουν για τη λύτρωση.